كه قريش پيمان خود شكستند و با هم پيمان خود قبيله ى بنى الدّئل كمك كردند و بر بنى خزاعه كه با پيغمبر پيمان داشتند حمله كردند و از آنها كشتند . قبيله ى بكر در اين عمل قريش شركت نكرد و بپيمان خود با پيغمبر استوار ماند و در موقع قرائت اين آيه كه سال نهم هجرت بود مكّه فتح شده بود و مشرك هم پيمان با پيغمبر در آنجا نبود . پس مقصود قبيله ى بكر است كه بعد گفته شده است « فَمَا اسْتَقامُوا » تا آخر چون در هنگام قرائت اين آيات مشرك همپيمان كه آن را نقض نكرده بود قبيله ى بكر بود نه مردم مكّه . « إِلًّا وَلا ذِمَّةً » 8 طبرى : ابن عبّاس گفته است : يعنى خويشاوندى و پيمان قتاده گفته است : يعنى سوگند و پيمان . مجاهد گفته است هر دو به معنى عهد است . مجمع : از عكرمه نقل شده است كه او « ايلا » با ياى بعد از همزه خوانده است . « اشْتَرَوْا بِآياتِ اللَّه ثَمَناً قَلِيلًا » 9 فخر : مجاهد گفته است : مقصود مشركين همپيمان ابو سفيان است كه به آنها غذا داد و آنها به خاطر اين احسان با پيغمبر ( ص ) نقض پيمان كردند با اينكه با آن حضرت هم ، پيمان داشتند و ممكن است مقصود آن عدّه از يهود باشد كه به مشركين كمك كردند در پيمانشكنى با پيغمبر ( ص ) . مجمع : جبّائى گفته است : مقصود يهوديهائى است كه رشوه مىگرفتند براى احكام باطله ى خود . « لا يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلًّا وَلا ذِمَّةً » 10 مجمع : فايده ى اين تكرار اين است كه اوّل توصيف مردم پيمان شكن است و اين جمله براى افتضاح آنها است كه آيات خدا را به بهاى كم فروخته‌اند . و بعضى گفته‌اند : تكرار براى تأكيد است . « فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ » 12 مجمع : قاريهاى كوفه و شام با دو همزه خوانده‌اند و ديگران « ائمّه » خوانده‌اند كه بعد از همزه ياء تلفّظ كرده‌اند .